Przejdź do treści

SCORE2-Diabetes

O metodzie SCORE2-Diabetes

SCORE2-Diabetes to model predykcyjny oparty na regresji ryzyk konkurujących Fine’a i Graya, przeznaczony dla osób z cukrzycą typu 2 bez rozpoznanej choroby sercowo-naczyniowej. Narzędzie szacuje 10-letnie ryzyko pierwszego śmiertelnego lub nieśmiertelnego incydentu sercowo-naczyniowego.

U osób bez cukrzycy 10-letnie ryzyko sercowo-naczyniowe szacuje kalkulator SCORE2 i SCORE2-OP (ESC 2021).

Parametry wejściowe (9)

  • wiek
  • płeć
  • palenie tytoniu
  • skurczowe ciśnienie tętnicze (SBP)
  • cholesterol całkowity (TC)
  • cholesterol HDL
  • wiek w chwili rozpoznania cukrzycy
  • HbA1c
  • eGFR

Model został opublikowany przez grupę roboczą SCORE2-Diabetes (SCORE2-Diabetes Working Group) i uwzględniony w wytycznych ESC 2023 dotyczących postępowania w chorobach sercowo-naczyniowych u chorych na cukrzycę. Zakres stosowania: wyłącznie cukrzyca typu 2.

Algorytm obliczeniowy

W równaniu zmienne ciągłe są standaryzowane (centrowane i skalowane), następnie obliczane są predyktor liniowy i ryzyko wyjściowe, a na koniec wykonywana jest rekalibracja regionalna analogiczna jak w SCORE2.

Parametr Centrowanie (odejmowana wartość) Skalowanie (dzielnik)
Wiek60 lat5
Skurczowe ciśnienie tętnicze120 mmHg20
Cholesterol całkowity6 mmol/L1
Cholesterol HDL1,3 mmol/L0,5
Wiek w chwili rozpoznania cukrzycy50 lat5
HbA1c31 mmol/mol9,34
ln(eGFR)4,5 (eGFR 90 mL/min/1,73 m²)0,15

Postać równania

LP = Σ βi × xi (zmienne standaryzowane i ich interakcje z wiekiem)

ryzyko wyjściowe 10-letnie = 1 − S0(10)exp(LP)

ryzyko końcowe = 1 − exp(−exp(a + b × ln(−ln(1 − ryzyko wyjściowe))))

Współczynniki (β, S0) są odrębne dla każdej płci. Stałe rekalibracji a i b zależą od płci i regionu ryzyka i są takie same jak w SCORE2.

Regiony ryzyka w Europie

SCORE2-Diabetes wykorzystuje te same 4 regiony ryzyka co SCORE2, wyznaczone na podstawie populacyjnej umieralności z przyczyn sercowo-naczyniowych w Europie.

Region Zgony z przyczyn sercowo-naczyniowych / 100 tys. Kraje
Małe <100 Belgia, Dania, Francja, Hiszpania, Holandia, Izrael, Luksemburg, Norwegia, Szwajcaria, Wielka Brytania
Umiarkowane 100 do <150 Austria, Cypr, Finlandia, Grecja, Irlandia, Islandia, Malta, Niemcy, Portugalia, San Marino, Słowenia, Szwecja, Włochy
Duże 150 do <300 Polska, Albania, Bośnia i Hercegowina, Chorwacja, Czechy, Estonia, Kazachstan, Słowacja, Turcja, Węgry
Bardzo duże ≥300 Bułgaria, Litwa, Łotwa, Mołdawia, Rosja, Rumunia, Serbia, Ukraina i inne

Polska znajduje się w regionie wysokiego ryzyka, dlatego dla tych samych wartości czynników ryzyka oszacowane ryzyko 10-letnie będzie wyższe niż w krajach regionów niskiego i umiarkowanego ryzyka.

Interpretacja wyników

Kategoria ryzyka Przedział
Małe <5%
Umiarkowane 5 do <10%
Duże 10 do <20%
Bardzo duże ≥20%

Kolory w tabeli oznaczają kategorie ryzyka (zielony, żółty, pomarańczowy, czerwony). Progi kategorii nie zależą od wieku i różnią się od progów SCORE2 dla populacji ogólnej. Kalkulator pokazuje sam wynik modelu w procentach, bez przypisywania kategorii.

Zalecenia PTD 2026 (tabela 14.1, „według wytycznych ESC 2023”) podają te same progi wyniku modelu. Pełną kategorię ryzyka, która uwzględnia też chorobę sercowo-naczyniową i uszkodzenie narządowe, opisuje ta tabela (sekcja „Kategorie ryzyka według PTD 2026” poniżej). Docelowe stężenia LDL-C w PTD 2026 dla kategorii umiarkowanej, dużej i bardzo dużej (< 100, < 70 i < 55 mg/dL) są takie same jak w ESC 2023.

W odróżnieniu od SCORE2 dla populacji ogólnej SCORE2-Diabetes zawiera zmienne związane z cukrzycą (wiek w chwili rozpoznania cukrzycy, HbA1c, eGFR), co w walidacji zewnętrznej (217 036 osób) zwiększyło statystykę C względem SCORE2 o 0,009–0,031.

Kategorie ryzyka według PTD 2026 (tab. 14.1)

Zalecenia PTD 2026 (tabela 14.1, „według wytycznych ESC 2023”) przypisują osobom z cukrzycą typu 2 kategorię ryzyka sercowo-naczyniowego na podstawie rozpoznanej choroby, uszkodzenia narządowego i wyniku SCORE2-Diabetes. Kalkulator nie przypisuje kategorii; tabela poniżej jest opisem zaleceń. Tabela podaje też docelowe stężenia lipidów dla każdej kategorii; tej kolumny tu nie przedstawiamy.

Kategoria ryzyka Kryteria (cukrzyca typu 2)
Ekstremalnie duże (tylko PTD 2026) ASCVD z ponownym incydentem sercowo-naczyniowym mimo leczenia maksymalną tolerowaną dawką statyny albo miażdżyca wielu łożysk naczyniowych (tętnic wieńcowych i obwodowych)
Bardzo duże ASCVD* albo ciężkie uszkodzenie narządowe**, albo SCORE2-Diabetes ≥ 20%
Duże brak kryteriów bardzo dużego ryzyka i SCORE2-Diabetes 10 do < 20%
Umiarkowane brak kryteriów bardzo dużego ryzyka i SCORE2-Diabetes 5 do < 10%
Małe brak kryteriów bardzo dużego ryzyka i SCORE2-Diabetes < 5%
  • * Miażdżycowa choroba sercowo-naczyniowa (ASCVD): choroba wieńcowa, zawał serca, choroba tętnic kończyn dolnych, choroba tętnic szyjnych, tętniak aorty, udar niedokrwienny mózgu albo rewaskularyzacja tętnic z powodu miażdżycy.
  • ** Ciężkie uszkodzenie narządowe: eGFR < 45 mL/min/1,73 m² niezależnie od albuminurii; eGFR 45–59 mL/min/1,73 m² i albuminuria umiarkowanie zwiększona (UACR 30–300 mg/g, A2); białkomocz (UACR > 300 mg/g, A3); powikłania mikronaczyniowe w co najmniej trzech miejscach (np. albuminuria A2, retinopatia i neuropatia).
  • SCORE2-Diabetes stosuje się w tej tabeli u osób w wieku 40–69 lat bez ASCVD i bez ciężkiego uszkodzenia narządowego.

PTD 2026 a ESC 2023. Wytyczne ESC 2023 dotyczące cukrzycy (tabela 7, rycina 3) mają cztery kategorie: małe, umiarkowane, duże i bardzo duże ryzyko. Kategorię ekstremalnie dużego ryzyka dodało PTD w zaleceniach 2026 (wymienia to w podsumowaniu zmian), mimo że tytuł tabeli 14.1 odwołuje się do ESC 2023. Pozostałe kryteria i progi są w obu dokumentach takie same.

Uwagi do tabeli 14.1

  • Granica 300 mg/g: tabela 14.1 (jak ESC 2023 i KDIGO, a w serwisie kalkulator KDIGO CGA) zalicza ACR równy 300 mg/g do A2, a białkomocz A3 to wartości powyżej 300 mg/g. Tabela 19.1 PTD 2026 podaje inny podział (A2 30–299, A3 ≥ 300 mg/g).
  • Wynik modelu jest kryterium w tej tabeli tylko w wieku 40–69 lat. Kryteria bardzo dużego i ekstremalnie dużego ryzyka obowiązują w każdym wieku.
  • Przedziały wyniku modelu i kategorie tabeli odnoszą się do wyniku z dokładnością do 0,1%.

Ograniczenia metody

  • Model przeznaczony jest wyłącznie dla pacjentów z cukrzycą typu 2.
  • Wiek: model opracowano i zwalidowano u osób z cukrzycą typu 2 bez chorób sercowo-naczyniowych w wieku powyżej 40 lat; publikacja nie podaje górnej granicy wieku. U osób po 70. roku życia oszacowanie nie uwzględnia wielochorobowości ani oczekiwanej długości życia. Tekst wytycznych ESC 2023 i tabela 14.1 zaleceń PTD 2026 podają zakres 40–69 lat, a przypis do ryciny 3 w ESC 2023 – wiek co najmniej 40 lat. Górna granica 89 lat jest praktycznym ograniczeniem kalkulatora, a nie zakresem podanym w publikacji. Kalkulator liczy wynik modelu w wieku 40–89 lat; w tabeli 14.1 wynik modelu jest kryterium kategorii tylko w wieku 40–69 lat.
  • Model został opracowany i skalibrowany dla populacji europejskiej.

Kogo model nie dotyczy

Z populacji, w której opracowano model, wyłączono wyłącznie osoby z rozpoznaną chorobą sercowo-naczyniową. Wytyczne ESC 2023 (i za nimi zalecenia PTD 2026, tab. 14.1) stosują SCORE2-Diabetes u osób z cukrzycą typu 2 bez miażdżycowej choroby sercowo-naczyniowej i bez ciężkiego uszkodzenia narządowego. Dla osób z taką chorobą lub takim uszkodzeniem tabela 14.1 przewiduje kategorię bardzo dużego ryzyka niezależnie od wyniku modelu. Ciężkie uszkodzenie narządowe to według ESC 2023 i PTD 2026:

  • eGFR < 45 mL/min/1,73 m² niezależnie od albuminurii,
  • eGFR 45–59 mL/min/1,73 m² i albuminuria umiarkowanie zwiększona (UACR 30–300 mg/g, A2),
  • białkomocz (UACR > 300 mg/g, A3),
  • powikłania mikronaczyniowe w co najmniej trzech miejscach (np. albuminuria A2, retinopatia i neuropatia).

Kalkulator sprawdza te kryteria na podstawie eGFR i ACR z profilu oraz odpowiedzi na pytania o chorobę sercowo-naczyniową i powikłania mikronaczyniowe. Gdy któreś z nich jest spełnione, wyniku SCORE2-Diabetes nie pokazuje. Ani publikacja SCORE2-Diabetes, ani wytyczne ESC 2023 nie wymieniają rodzinnej hipercholesterolemii jako wyłączenia; w publikacji eGFR < 45 pojawia się tylko w analizie wrażliwości (po wyłączeniu tych osób statystyka C nieznacznie się zmniejszyła).

Źródła

Często zadawane pytania

Czym różni się SCORE2-Diabetes od SCORE2?
SCORE2-Diabetes zawiera te same czynniki co SCORE2 (wiek, płeć, palenie tytoniu, skurczowe ciśnienie tętnicze, cholesterol całkowity i HDL) oraz zmienne związane z cukrzycą: wiek w chwili rozpoznania cukrzycy, HbA1c i eGFR. Progi kategorii ryzyka (5%, 10% i 20%, ESC 2023; te same w zaleceniach PTD 2026) nie zależą od wieku i różnią się od progów SCORE2 dla populacji ogólnej.
Dla kogo jest przeznaczony kalkulator SCORE2-Diabetes?
Model opracowano u osób z cukrzycą typu 2 w wieku powyżej 40 lat, bez rozpoznanej choroby sercowo-naczyniowej, i skalibrowano dla populacji europejskiej. Wytyczne ESC 2023 i zalecenia PTD 2026 stosują go u osób bez miażdżycowej choroby sercowo-naczyniowej i bez ciężkiego uszkodzenia narządowego (m.in. eGFR < 45 mL/min/1,73 m² niezależnie od albuminurii, eGFR 45–59 z albuminurią A2 albo albuminuria A3); takie osoby należą do kategorii bardzo dużego ryzyka niezależnie od wyniku. Tekst ESC 2023 i PTD 2026 podają zakres wieku 40–69 lat; kalkulator liczy wynik do 89 lat, ale kategorię ryzyka na podstawie wyniku przypisuje tylko w wieku 40–69 lat.
Jakie kategorie ryzyka podaje tabela 14.1 zaleceń PTD 2026?
Według tabeli 14.1 zaleceń PTD 2026 (opartej na ESC 2023). Bardzo duże ryzyko oznacza miażdżycową chorobę sercowo-naczyniową, ciężkie uszkodzenie narządowe (eGFR < 45 mL/min/1,73 m², eGFR 45–59 z ACR 30–300 mg/g, ACR > 300 mg/g albo powikłania mikronaczyniowe w co najmniej trzech miejscach) albo wynik SCORE2-Diabetes ≥ 20%. Bez tych kryteriów kategorię określa wynik modelu: duże 10 do < 20%, umiarkowane 5 do < 10%, małe < 5%. PTD 2026 dodało kategorię ekstremalnie dużego ryzyka (ponowny incydent mimo maksymalnej tolerowanej dawki statyny albo miażdżyca tętnic wieńcowych i obwodowych), której nie ma w ESC 2023. Kalkulator pokazuje sam wynik modelu i nie przypisuje kategorii.
Jakie dane są potrzebne do obliczenia wyniku?
Wiek, płeć, palenie tytoniu, skurczowe ciśnienie tętnicze, cholesterol całkowity, cholesterol HDL, wiek w chwili rozpoznania cukrzycy, HbA1c i eGFR. Model szacuje 10-letnie ryzyko pierwszego śmiertelnego lub nieśmiertelnego incydentu sercowo-naczyniowego, a wynik jest rekalibrowany dla regionu ryzyka (Polska należy do regionu wysokiego ryzyka).