Przejdź do treści

HOMA-IR i QUICKI

O wskaźnikach

HOMA-IR (Homeostatic Model Assessment of Insulin Resistance)

Indeks matematyczny szacujący insulinooporność na podstawie stężeń glukozy i insuliny na czczo. Model opracowany w 1985 roku przez Matthewsa i wsp. wykorzystuje uproszczone równanie opisujące zależność między wątrobową produkcją glukozy a wydzielaniem insuliny przez trzustkę.

HOMA-IR = (glukoza [mmol/L] × insulina [µU/mL]) / 22,5

lub: HOMA-IR = (glukoza [mg/dL] × insulina [µU/mL]) / 405

Wyższa wartość HOMA-IR sugeruje większą oporność na działanie insuliny. Wartości interpretacyjne zależą od populacji i metody oznaczenia insuliny.

HOMA-B (Homeostatic Model Assessment of Beta-cell Function)

Wskaźnik oceniający funkcję wydzielniczą komórek beta trzustki. Wyrażony jako procent „normalnej” funkcji, pozwala oszacować rezerwę insulinową pacjenta.

HOMA-B = (20 × insulina [µU/mL]) / (glukoza [mmol/L] − 3,5)

Wymaga glikemii > 3,5 mmol/L (~63 mg/dL). Wynik wyrażony jako %.

HOMA-B Interpretacja
< 80% Obniżona funkcja komórek beta – może sugerować wyczerpanie rezerwy insulinowej
80–120% Prawidłowa funkcja komórek beta
> 120% Podwyższona funkcja – może wskazywać na kompensację insulinooporności

Progi 80% i 120%: orientacyjnie (brak potwierdzenia w źródle). Model HOMA przyjmuje 100% jako prawidłową funkcję komórek beta, ale cytowane publikacje nie podają przedziału 80–120%.

QUICKI (Quantitative Insulin-Sensitivity Check Index)

Logarytmiczny wskaźnik wrażliwości na insulinę opracowany przez Katza i wsp. w 2000 roku. Dobrze koreluje z metodą hiperinsulinemicznej klamry euglikemicznej (złoty standard).

QUICKI = 1 / (log₁₀(insulina [µU/mL]) + log₁₀(glukoza [mg/dL]))

Wyższa wartość QUICKI sugeruje lepszą wrażliwość na insulinę. Typowe wartości u osób zdrowych: 0,35–0,40. Wartości < 0,30 mogą sugerować insulinooporność. Oba progi: orientacyjnie (brak potwierdzenia w źródle). Przegląd Gutch i wsp. (2015) podaje za Katzem i wsp. średnie grupowe (0,382 u osób bez otyłości, 0,331 u osób z otyłością, 0,304 u osób z cukrzycą), a nie wartości graniczne, i zaznacza brak wartości referencyjnych.

HOMA2 (model iteracyjny)

Udoskonalony model HOMA opracowany przez zespół z Uniwersytetu Oksfordzkiego (Levy i wsp., 1998). W przeciwieństwie do uproszczonego HOMA1, model HOMA2 wykorzystuje nieliniowe równania opisujące fizjologiczną odpowiedź insulinową i wątrobową produkcję glukozy.

Składowe HOMA2:

  • HOMA2-IR – insulinooporność (norma ~1,0; wartości > 1,8–2,0 mogą sugerować insulinooporność; próg orientacyjny, brak potwierdzenia w źródle)
  • HOMA2-%B – funkcja komórek beta (norma ~100%)
  • HOMA2-%S – wrażliwość na insulinę (norma ~100%; HOMA2-IR = 100 / HOMA2-%S)

Zakresy walidacji HOMA2:

  • Glikemia: 3,5–25,0 mmol/L (63–450 mg/dL)
  • Insulina: 20–400 pmol/L (3,3–66,7 µU/mL przy przeliczniku 6,00)

Poza tymi zakresami model HOMA2 nie został zwalidowany i wyniki mogą być niedokładne.

Konwersje jednostek

Glukoza

mmol/L = mg/dL ÷ 18

mg/dL = mmol/L × 18

Insulina

µU/mL = pmol/L ÷ 6,00

pmol/L = µU/mL × 6,00

1 IU = 6 nmol. Część laboratoriów stosuje przelicznik 6,945, który daje wyniki różniące się o ok. 15% (Knopp i wsp., 2019), więc wynik zależy od przelicznika użytego przez laboratorium.

Ograniczenia metody

  • Wymagane badanie na czczo – oznaczenia muszą być wykonane po co najmniej 8 godzinach bez jedzenia
  • Brak uniwersalnych progów – wartości referencyjne różnią się między populacjami i laboratoriami
  • Zależność od metody oznaczenia insuliny – różne zestawy laboratoryjne mogą dawać różne wyniki
  • Nieodpowiednie u pacjentów leczonych insuliną – egzogenna insulina zaburza interpretację
  • HOMA-B wymaga glikemii > 63 mg/dL – przy niższych wartościach mianownik jest ujemny lub bliski zeru
  • HOMA2 ma ograniczony zakres walidacji – wartości poza zakresem mogą być niedokładne
  • Wskaźniki oceniają stan na czczo – nie odzwierciedlają dynamiki poposiłkowej

Źródła

Krajowym punktem odniesienia są aktualne zalecenia PTD (Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego); poniższe publikacje międzynarodowe pełnią rolę uzupełniającą.

Często zadawane pytania

Czy podwyższony HOMA-IR oznacza cukrzycę?
Nie. HOMA-IR sugeruje stopień insulinooporności, ale nie rozpoznaje samodzielnie cukrzycy. Cukrzycę rozpoznaje się na podstawie badań glikemii (np. glikemia na czczo, HbA1c, OGTT) i oceny klinicznej.
W jakich warunkach wykonuje się badanie do obliczenia HOMA-IR i QUICKI?
Badanie wykonuje się na czczo, zwykle po 8–12 godzinach bez jedzenia. Na stężenia glukozy i insuliny mogą wpłynąć nietypowo intensywny wysiłek i alkohol w dniu poprzedzającym badanie.
Dlaczego HOMA-IR i QUICKI czasem dają pozornie sprzeczne wyniki?
To wskaźniki o odwrotnej skali: wyższy HOMA-IR zwykle oznacza gorszą wrażliwość na insulinę, a wyższy QUICKI – lepszą. Przy granicznych wartościach rozbieżności mogą wynikać z biologicznej zmienności i metody oznaczenia insuliny.
Czy mogę porównywać HOMA-IR między różnymi laboratoriami?
Ostrożnie. Oznaczenia insuliny różnią się między laboratoriami, dlatego wyniki z różnych laboratoriów lub uzyskane w różnych warunkach pobrania nie są wprost porównywalne.