Przejdź do treści

BMI i antropometria

O wskaźnikach

BMI – wskaźnik masy ciała (Body Mass Index)

Wskaźnik masy ciała obliczany jako stosunek masy ciała (w kg) do kwadratu wzrostu (w metrach). Pozwala na ogólną ocenę masy ciała, ale nie uwzględnia rozkładu tkanki tłuszczowej ani składu ciała.

Kategoria BMI (kg/m²)
Niedowaga znaczna < 16,0
Niedowaga umiarkowana 16,0–16,9
Niedowaga lekka 17,0–18,4
Prawidłowa masa ciała 18,5–24,9
Nadwaga 25,0–29,9
Otyłość I stopnia 30,0–34,9
Otyłość II stopnia 35,0–39,9
Otyłość III stopnia ≥ 40,0

Klasyfikacja wg tabeli WHO Global Database on BMI, opracowanej na podstawie raportów WHO z 1995, 2000 i 2004 r. Stopnie niedowagi (< 16,0 / 16,0–16,9 / 17,0–18,4) pochodzą z tej tabeli; źródłowym raportem dla nich jest raport WHO z 1995 r. (TRS 854).

Obwód talii (WC)

Bezpośredni pomiar obwodu brzucha, pozwalający ocenić otyłość brzuszną (centralną), która jest silniejszym predyktorem chorób sercowo-naczyniowych niż sama nadwaga oceniana na podstawie BMI.

Mężczyźni (Europid)

  • < 94 cm – poniżej progu ryzyka
  • 94–101 cm – zwiększone ryzyko
  • ≥ 102 cm – znacznie zwiększone ryzyko

Kobiety (Europid)

  • < 80 cm – poniżej progu ryzyka
  • 80–87 cm – zwiększone ryzyko
  • ≥ 88 cm – znacznie zwiększone ryzyko

WHtR – wskaźnik talia–wzrost (Waist-to-Height Ratio)

Stosunek obwodu talii do wzrostu – prosty wskaźnik przesiewowy z uniwersalnym progiem 0,5, niezależnym od płci. Próg 0,5 odpowiada obwodowi talii równemu połowie wzrostu.

WHtR Interpretacja
< 0,5 Niższe ryzyko kardiometaboliczne
0,5–0,59 Zwiększone ryzyko
≥ 0,6 Wysokie ryzyko – orientacyjnie (brak potwierdzenia w źródle)

WHR – wskaźnik talia–biodro (Waist-to-Hip Ratio)

Stosunek obwodu talii do obwodu bioder – wskaźnik otyłości brzusznej. Wartość powyżej progu wskazuje na otyłość brzuszną (androidalną).

Mężczyźni

Próg otyłości brzusznej: ≥ 0,90

Kobiety

Próg otyłości brzusznej: ≥ 0,85

ABSI – wskaźnik kształtu ciała (A Body Shape Index)

ABSI = obwód talii / (BMI2/3 × wzrost1/2), z obwodem talii i wzrostem w metrach i masą ciała w kilogramach (Krakauer 2012). Kalkulator przelicza ABSI na z-score względem średniej i odchylenia standardowego dla danego wieku i płci z tabeli S1 Krakauera (NHANES 1999–2004, wartości wygładzone; wartości dla 85 lat obejmują też osoby starsze). Z-score liczony jest dla dorosłych (≥ 18 lat), jak w analizie śmiertelności w tej pracy; bez wieku lub płci kalkulator podaje tylko surową wartość ABSI.

Kategorie to kwintyle z-score ABSI z pracy Krakauera, z progami −0,868 / −0,272 / +0,229 / +0,798. W porównaniu z kwintylem środkowym (3.) ryzyko zgonu w kwintylach 1. i 2. nie różniło się istotnie (HR 0,97 i 0,93), a w kwintylach 4. i 5. było wyższe (HR 1,46 [95% CI 1,08–1,99] i 1,93 [1,39–2,68]). Na każde odchylenie standardowe wzrostu ABSI ryzyko zgonu rosło 1,33-krotnie (95% CI 1,20–1,48). Dane pochodzą z populacji USA (średnio 5 lat obserwacji), nie z populacji polskiej.

BRI, BAI i % tkanki tłuszczowej

Kategorie tych wskaźników w kalkulatorze są orientacyjne (brak potwierdzenia w źródle): przedziały BRI (≤ 2 / 4 / 6 / 10), BAI (zależne od wieku i płci) oraz % tkanki tłuszczowej ze wzoru Deurenberga (otyłość: ≥ 25% u mężczyzn, ≥ 32% u kobiet). Wzory pochodzą z publikacji źródłowych (Thomas 2013, Bergman 2011, Deurenberg 1991), ale progi kategorii nie.

Jak mierzyć obwody?

Obwód talii

  1. Stań prosto, stopy razem
  2. Znajdź dolny brzeg żeber i górny brzeg grzebienia biodrowego
  3. Umieść taśmę w połowie między nimi (zwykle na wysokości pępka)
  4. Po spokojnym wydechu odczytaj wynik pomiaru
  5. Taśma powinna leżeć poziomo i nie uciskać skóry

Obwód bioder

  1. Stań prosto, stopy razem
  2. Umieść taśmę na wysokości największego obwodu pośladków
  3. Taśma powinna leżeć poziomo i nie uciskać skóry

Ograniczenia

  • BMI nie odróżnia tkanki mięśniowej od tłuszczowej – u osób bardzo umięśnionych może być zawyżony
  • U osób starszych BMI może nie odzwierciedlać rzeczywistego ryzyka zdrowotnego
  • Progi są populacyjne – indywidualne ryzyko może się różnić
  • Dokładność pomiarów obwodów zależy od techniki pomiaru
  • Wskaźniki nie zastępują kompleksowej oceny klinicznej

Badania w Polsce

Badanie PONS (Polish-Norwegian Study), przeprowadzone wśród 12 328 dorosłych Polaków (w wieku 37–66 lat), wykazało, że WHtR jest najlepszym wskaźnikiem do identyfikacji ryzyka zespołu metabolicznego w populacji polskiej. Optymalne progi wynosiły 0,56 dla mężczyzn i 0,54 dla kobiet i były zbliżone do uniwersalnego progu 0,5.

Suliga i wsp. (2019) – pełny opis w sekcji „Źródła”.

Źródła

Często zadawane pytania

Czy prawidłowe BMI wyklucza ryzyko sercowo-metaboliczne?
Nie. Osoba z prawidłowym BMI może mieć otyłość centralną. Obwód talii, WHtR i WHR lepiej odzwierciedlają rozmieszczenie tkanki tłuszczowej.
Który wskaźnik jest najlepszy: BMI, WHtR czy WHR?
Każdy ma inne zastosowanie. BMI dobrze klasyfikuje masę ciała populacyjnie, a WHtR i WHR zwykle lepiej wskazują ryzyko kardiometaboliczne związane z otyłością brzuszną.
Jak poprawnie zmierzyć obwód talii, aby wynik był wiarygodny?
Pomiar wykonuje się po spokojnym wydechu, na stojąco, z taśmą ułożoną poziomo między dolnym łukiem żebrowym a grzebieniem biodrowym (często okolica pępka). Taśma przylega do skóry, ale jej nie uciska.
Czy duża masa mięśniowa zawyża BMI?
Tak. U osób aktywnych i umięśnionych BMI może być zawyżone względem faktycznej zawartości tkanki tłuszczowej. W takiej sytuacji szczególnie pomocne są obwody i ocena składu ciała.