Przejdź do treści

eGDR

Czym jest eGDR

W badaniu klamry metabolicznej (euglikemiczno-hiperinsulinemicznej) podaje się insulinę w stałym wlewie i tyle glukozy, ile trzeba, by utrzymać prawidłową glikemię. Szybkość podawania glukozy (GDR, glucose disposal rate, w mg na kg masy ciała na minutę) mierzy wrażliwość tkanek na insulinę: im mniej glukozy organizm zużywa, tym większa insulinooporność.

Williams i wsp. (2000) wykonali klamrę u 24 dorosłych z cukrzycą typu 1 rozpoznaną w dzieciństwie (badanie EDC, Pittsburgh) i szukali zmiennych klinicznych, które najlepiej przewidują wynik. Najlepsze dopasowanie (skorygowane r² 0,57) dała kombinacja stosunku talia/biodra (WHR), nadciśnienia tętniczego i hemoglobiny glikowanej. Tak powstał eGDR, szacowany wskaźnik zużycia glukozy. Niższy eGDR oznacza większą insulinooporność.

Wzory

Wynik w mg/kg/min. HbA1c w % (NGSP/DCCT), nadciśnienie zakodowane jako 1 (tak) lub 0 (nie). Każdy wariant ma własne współczynniki; nie wolno ich mieszać ani porównywać wyników z różnych wariantów.

Trzy wzory eGDR, ich źródła i definicje nadciśnienia
Wariant Wzór Pochodzenie Nadciśnienie w badaniach z tym wzorem
Obwód talii (domyślny) 21,158 − 0,09 × talia [cm] − 3,407 × nadciśnienie − 0,551 × HbA1c [%] Grupa EDC (Pittsburgh), wzór przekazany jako informacja prywatna (T.J. Orchard), pierwszy raz opublikowany przez Danielson i wsp. (2010); korelacja z wersją WHR r = 0,87. Stosowany m.in. przez Epsteina i wsp. (2013) i Garofolo i wsp. (2020, 774 osoby); według prac cytujących także przez Nyströma i wsp. (2018, 17 050 osób). Rozpoznane przez lekarza nadciśnienie lub leki hipotensyjne (Epstein 2013).
BMI 19,02 − 0,22 × BMI [kg/m²] − 3,26 × nadciśnienie − 0,61 × HbA1c [%] Grupa EDC, wzór przekazany jako informacja prywatna (K. Williams), opublikowany m.in. przez Linn i wsp. (2023, szwedzki rejestr NDR, dzieci i młodzi dorośli) i Helliwell i wsp. (2021). Ciśnienie powyżej 140/90 mmHg lub leki hipotensyjne (Linn 2023).
WHR (talia/biodra) 24,31 − 12,22 × WHR − 3,29 × nadciśnienie − 0,57 × HbA1c [%] Williams i wsp. (2000), wzór pierwotny. W oryginale zmienną glikemii była całkowita hemoglobina glikowana HbA1, a nie HbA1c; późniejsze badania (DCCT, EDC, SMART) wstawiają do niego HbA1c bez zmiany współczynników. Leczenie hipotensyjne lub ciśnienie ≥ 140/90 mmHg (FinnDiane, Mutter i wsp. 2024).

Wariant domyślny to wzór z obwodem talii: z nim przeprowadzono największe badania z punktami końcowymi (rejestr NDR, 17 050 dorosłych z cukrzycą typu 1), z niego pochodzą opublikowane kategorie wyniku, a obwód talii jest zapisany we wspólnym profilu serwisu. Badacze FinnDiane opisali także wersję wzoru z WHR przeliczoną dla HbA1c (24,4 − 12,97 × WHR − 3,39 × nadciśnienie − 0,60 × HbA1c); kalkulator jej nie stosuje, żeby nie mieszać współczynników.

Jak czytać wynik

Nie ma ustalonego zakresu referencyjnego eGDR. Kalkulator pokazuje kategorie opisane w badaniu Nyströma i wsp. (2018) w szwedzkim rejestrze NDR u 17 050 dorosłych z cukrzycą typu 1 (mediana obserwacji 7,1 roku). Dane podajemy za streszczeniem publikacji i pracami, które ją cytują; to, że badanie użyło wzoru z obwodem talii, wynika z tych prac, a nie z pełnego tekstu. Kategorie służą do opisu wyniku, nie są zakresem referencyjnym. W tabeli podano skorygowany współczynnik ryzyka (HR) zgonu z dowolnej przyczyny względem grupy eGDR ≥ 8 mg/kg/min; HR 2,0 oznacza, że w czasie obserwacji zgon występował średnio dwa razy częściej niż w grupie odniesienia.

Kategorie eGDR w badaniu Nyström i wsp. 2018
eGDR (mg/kg/min) Odsetek badanych HR zgonu (95% CI)
< 4 10,5% 2,78 (2,04–3,77)
4–5,99 20,2% 1,92 (1,49–2,46)
6–7,99 20,5% 1,73 (1,34–2,21)
≥ 8 48,9% 1 (grupa odniesienia)
  • W grupie eGDR ≥ 8 mg/kg/min przeżycie było zbliżone do dobranej populacji ogólnej Szwecji (według streszczenia: Nyström 2018).
  • Linn i wsp. (2023) zastosowali te same kategorie z wzorem z BMI u dzieci i młodych dorosłych z cukrzycą typu 1.
  • Dla wzoru z WHR w postaci 24,31 … kalkulator nie pokazuje kategorii, bo nie znaleziono publikacji, która podawałaby je dla tej postaci wzoru; widoczna jest sama wartość.
  • W badaniu walidacyjnym zmierzone klamrą GDR wynosiło 3,8–13,4 mg/kg/min (Danielson 2010, za Williams 2000). Wyniki poza tym przedziałem są ekstrapolacją wzoru.

Ograniczenia

  • Populacja derywacyjna jest mała i jednorodna: 24 dorosłych z cukrzycą typu 1 rozpoznaną w dzieciństwie, z jednego ośrodka w Pittsburghu. Wzór z obwodem talii i wzór z BMI nie mają osobnej publikacji z wyprowadzeniem; znane są z informacji prywatnych autorów EDC cytowanych w późniejszych badaniach.
  • Wzór pierwotny (WHR) wyprowadzono dla HbA1, a nie HbA1c. Stosowanie HbA1c bez przeliczenia współczynników jest praktyką badań kohortowych, a nie częścią oryginalnej publikacji.
  • Wzory opracowano dla cukrzycy typu 1. Bywają stosowane u osób z cukrzycą typu 2 i bez cukrzycy (np. w analizach NHANES), ale nie zostały dla tych grup wyprowadzone.
  • Wynik w dużej mierze odzwierciedla wyrównanie glikemii, ciśnienie tętnicze i otyłość brzuszną, a więc składowe wzoru, a nie wyłącznie wrażliwość na insulinę. W badaniu FinnDiane (Mutter i wsp. 2024) różne wzory szacujące GDR korelowały ze sobą słabo.
  • Epstein i wsp. (2013) opisali różnice eGDR między grupami etnicznymi (osoby czarnoskóre 5,66, Latynosi 6,70, osoby białe 7,20 mg/kg/min); wzór wyprowadzono w populacji białej.
  • Nadciśnienie to zmienna 0/1: wzór nie uwzględnia wysokości ciśnienia ani liczby leków.

Źródła

Często zadawane pytania

Co oznacza wynik eGDR?
eGDR szacuje, ile glukozy (w mg na kg masy ciała na minutę) organizm zużywa przy stałym, wysokim stężeniu insuliny w badaniu klamry metabolicznej. Niższy wynik oznacza większą insulinooporność. Według streszczenia badania w szwedzkim rejestrze dorosłych z cukrzycą typu 1 (Nyström i wsp. 2018) stosowano kategorie poniżej 4, 4–5,99, 6–7,99 i co najmniej 8 mg/kg/min; w grupach poniżej 8 częściej występowały zgony niż w grupie 8 i więcej.
Jak oblicza się eGDR i czym różnią się trzy wzory?
Każdy wzór odejmuje od stałej składnik zależny od budowy ciała, nadciśnienie tętnicze (0 lub 1) i HbA1c w %. Wzór z obwodem talii: 21,158 − 0,09 × talia (cm) − 3,407 × nadciśnienie − 0,551 × HbA1c. Wzór z BMI: 19,02 − 0,22 × BMI − 3,26 × nadciśnienie − 0,61 × HbA1c. Wzór z WHR (Williams i wsp. 2000): 24,31 − 12,22 × WHR − 3,29 × nadciśnienie − 0,57 × HbA1c. Wzory pochodzą z tych samych danych z Pittsburgha, ale dają różne liczby, więc wyników z różnych wariantów nie porównuje się wprost.
Dla kogo opracowano eGDR?
Wzór powstał na podstawie badania klamry metabolicznej u 24 dorosłych z cukrzycą typu 1 rozpoznaną w dzieciństwie (badanie EDC, Pittsburgh). Później stosowano go w dużych kohortach osób z cukrzycą typu 1, a także w badaniach osób z cukrzycą typu 2 i bez cukrzycy, jednak w tych grupach wzór nie był pierwotnie wyprowadzany.
Dlaczego wynik eGDR zależy od HbA1c i nadciśnienia, a nie od insuliny?
Autorzy wybrali zmienne kliniczne, które razem najlepiej przewidywały wynik klamry (r² 0,57). Dzięki temu eGDR da się obliczyć z danych zbieranych rutynowo, bez oznaczania insuliny. Oznacza to też, że wynik odzwierciedla jednocześnie wyrównanie glikemii, ciśnienie i otyłość brzuszną, a nie wyłącznie wrażliwość na insulinę.