Przejdź do treści

SAFE – ocena istotnego włóknienia wątroby

O skali SAFE

Definicja i zastosowanie

SAFE (Steatosis-Associated Fibrosis Estimator) to skala opracowana przez Sripongpun i wsp. (Stanford, Hepatology 2023) do oceny istotnego włóknienia wątroby, czyli stadium F2 lub wyższego w skali Kleinera (F0 – brak włóknienia, F4 – marskość), u osób z rozpoznaną niealkoholową stłuszczeniową chorobą wątroby (NAFLD, od 2023 r. MASLD). Autorzy optymalizowali dolny próg tak, aby z dużą czułością wykluczał istotne włóknienie u osób z NAFLD.

Wzór

SAFE = 2,97 × wiek + 5,99 × BMI + 62,85 × cukrzyca

+ 154,85 × ln(AST) − 58,23 × ln(ALT)

+ 195,48 × ln(globuliny) − 141,61 × ln(płytki) − 75

  • Wiek – w latach
  • BMI – w kg/m²; wartości powyżej 40 kg/m² przyjmuje się jako 40
  • Cukrzyca – 1, jeśli występuje cukrzyca typu 2, w przeciwnym razie 0
  • AST, ALT – aktywność aminotransferaz w U/L
  • Globuliny – białko całkowite minus albumina w surowicy, w g/dL (wynik w g/L dzieli się przez 10)
  • Płytki – liczba płytek krwi w × 10⁹/L (liczbowo tyle samo co w × 10³/µL)
  • ln – logarytm naturalny

Współczynniki pochodzą z modelu regresji logistycznej (tabela 2 publikacji), przeskalowanego tak, aby dolny próg wynosił 0, a górny 100. We wzorze wydrukowanym w publikacji przy płytkach podano jednostkę „10⁹/uL”; w tabelach 1 i 2 oraz w kalkulatorze autorów jest to 10⁹/L.

Przedziały wyniku (Sripongpun i wsp., 2023)

Wynik SAFE Przedział
< 0 Niskie ryzyko istotnego włóknienia
0 ≤ SAFE < 100 Ryzyko pośrednie
≥ 100 Wysokie ryzyko istotnego włóknienia

Przedział jest wyznaczany z wartości niezaokrąglonej. Kalkulator autorów (Stanford) pokazuje wynik zaokrąglony do liczby całkowitej.

Charakterystyka progów w publikacji

  • Próg 0: czułość 90,7% i wartość predykcyjna ujemna 83,6% w zbiorze uczącym; 97,6% i 87,5% w zbiorze walidacyjnym FLINT; 95,7% i 91,7% w kohorcie ze Stanford.
  • Próg 100: swoistość 80,5% i wartość predykcyjna dodatnia 72,5% w zbiorze uczącym; 70,0% i 77,1% w zbiorze FLINT; 67,9% i 57,8% w kohorcie ze Stanford.
  • W zbiorze uczącym przy wyniku 0 prawdopodobieństwo F0–F1 wynosiło 75%, a F3–F4 – 8%; przy wyniku 100 prawdopodobieństwo F2 lub wyższego wynosiło 48%, a F3–F4 – 24% (rycina 4).

Wynik a przeżycie (NHANES III)

Autorzy zastosowali skalę u 4306 uczestników badania NHANES III (USA, 1988–1994) ze stłuszczeniem wątroby w USG, z medianą obserwacji 22,4 roku. Przeżycie 20-letnie wynosiło 86,8% przy SAFE < 0, 60,5% przy 0–100 i 37,2% przy SAFE ≥ 100, a u uczestników bez stłuszczenia – 79,1%. W analizie wieloczynnikowej, względem osób bez NAFLD, współczynnik ryzyka (HR) zgonu wynosił 0,95 (95% CI 0,86–1,06) w przedziale niskim, 1,10 (1,00–1,20) w pośrednim i 1,53 (1,38–1,71) w wysokim. HR 1,53 oznacza, że w czasie obserwacji zgony występowały średnio 1,53 raza częściej niż u osób bez NAFLD.

Porównanie z FIB-4

FIB-4 (wiek, AST, ALT, płytki krwi) opracowano u osób z koinfekcją HIV i HCV, a progi stosowane w NAFLD dotyczą zaawansowanego włóknienia (F3–F4). SAFE opracowano u chorych z NAFLD do oceny istotnego włóknienia (F2 lub wyższe) i dodatkowo uwzględnia BMI, cukrzycę typu 2 i globuliny.

W publikacji źródłowej pole pod krzywą ROC (AUROC) dla rozróżnienia F0–F1 od F2–F4 było dla SAFE istotnie większe niż dla FIB-4 i NFS (NAFLD Fibrosis Score) w zbiorze uczącym i w obu zbiorach walidacyjnych (p < 0,01; wyjątek: SAFE względem NFS w kohorcie ze Stanford, p = 0,03). AUROC dla SAFE wyniosło 0,80 w zbiorze FLINT i 0,83 w kohorcie ze Stanford. W danych NHANES III zgodność z przeżyciem (statystyka C) w całym okresie obserwacji wynosiła 0,725 dla SAFE, 0,721 dla FIB-4 i 0,716 dla NFS.

Ograniczenia

  • Populacja derywacyjna: 676 osób z NAFLD potwierdzoną biopsją z kohorty obserwacyjnej NASH CRN (Non-alcoholic Steatohepatitis Clinical Research Network, ośrodki w USA); mediana wieku 49 lat, 62% kobiet, mediana BMI 33,6 kg/m², cukrzyca typu 2 u 23%; istotne włóknienie u 45%.
  • Walidacja: 280 uczestników badania klinicznego FLINT (NASH potwierdzone histologicznie) i 130 chorych z NAFLD ze Stanford, u których włóknienie oceniano elastografią rezonansu magnetycznego (próg 3,4 kPa), a nie biopsją. Wszystkie zbiory danych pochodziły z USA.
  • Masa ciała: większość badanych miała BMI powyżej 25 kg/m² (ponad 90% uczestników badania klinicznego i ponad 75% uczestników NHANES III z NAFLD). Autorzy wskazują, że przydatność skali u osób z prawidłowym BMI nie została oceniona.
  • Pochodzenie: osoby pochodzenia azjatyckiego były słabo reprezentowane; nie sprawdzono, czy w tej grupie potrzebny jest inny współczynnik dla BMI.
  • Zakres zastosowania: skala dotyczy osób z rozpoznaną NAFLD; z badań wykluczano wirusowe zapalenia wątroby i alkoholową chorobę wątroby. Wynik nie odróżnia stłuszczeniowego zapalenia wątroby (NASH) od samego stłuszczenia.
  • Dokładność: autorzy podkreślają, że skala nie rozróżnia grup bezbłędnie i część osób jest klasyfikowana nieprawidłowo; wartość predykcyjna dodatnia przy progu 100 wynosiła w zbiorach walidacyjnych 58–77%.
  • Jednostki: globuliny muszą być liczone w g/dL, a płytki w × 10⁹/L. Wynik w innych jednostkach bez przeliczenia daje błędny wynik SAFE.

Często zadawane pytania

Co oznacza wynik SAFE?
Wynik poniżej 0 to przedział niskiego ryzyka istotnego włóknienia wątroby (stadium F2 lub wyższe), 0 do poniżej 100 – przedział pośredni, a 100 i więcej – przedział wysokiego ryzyka. W zbiorach walidacyjnych autorów wartość predykcyjna ujemna przy progu 0 wyniosła 87,5% i 91,7%. W zbiorze uczącym przy wyniku 0 prawdopodobieństwo braku istotnego włóknienia (F0–F1) wynosiło 75%, a przy wyniku 100 prawdopodobieństwo włóknienia F2 lub wyższego – 48%.
Jak oblicza się globuliny do skali SAFE?
Globuliny to różnica między białkiem całkowitym a albuminą w surowicy, obie wartości w g/dL. Wynik w g/L dzieli się przez 10. Na przykład białko całkowite 7,4 g/dL i albumina 4,2 g/dL dają globuliny 3,2 g/dL.
Czym SAFE różni się od FIB-4?
FIB-4 opracowano u osób z koinfekcją HIV i HCV, a progi stosowane w NAFLD dotyczą zaawansowanego włóknienia (F3–F4). SAFE opracowano u chorych z NAFLD i dotyczy istotnego włóknienia (F2 lub wyższe). W publikacji źródłowej pole pod krzywą ROC dla SAFE było istotnie większe niż dla FIB-4 i NFS we wszystkich trzech zbiorach danych.
Jakie są ograniczenia skali SAFE?
Skalę opracowano w amerykańskiej kohorcie NASH CRN (676 osób z NAFLD potwierdzoną biopsją) i sprawdzono w badaniu FLINT oraz w kohorcie ze Stanford ocenianej elastografią MR. Większość badanych miała BMI powyżej 25 kg/m², a osoby pochodzenia azjatyckiego były słabo reprezentowane. Wynik nie odróżnia stłuszczeniowego zapalenia wątroby (NASH) od samego stłuszczenia.

Źródła