Profil lipidowy
Profil lipidowy
O kalkulatorze
Kalkulator przyjmuje cholesterol całkowity (TC), cholesterol HDL i triglicerydy (TG), a opcjonalnie także cholesterol LDL oznaczony w laboratorium. Z trzech pierwszych wartości oblicza szacunkowe stężenie cholesterolu LDL dwoma wzorami (Friedewalda oraz Martina-Hopkinsa), cholesterol nie-HDL, wskaźnik Castellego (TC/HDL) i wskaźnik aterogenności osocza (AIP). Po podaniu zmierzonego LDL oblicza dodatkowo cholesterol resztkowy i stosunek LDL/HDL.
Wartości można wpisać w mg/dL albo w mmol/L. Przeliczniki: cholesterol (całkowity, HDL, LDL) 1 mmol/L = 38,67 mg/dL, triglicerydy 1 mmol/L = 88,57 mg/dL. Obliczenie wymaga, by cholesterol całkowity był większy od HDL.
Wzory
LDL – wzór Friedewalda (1972)
LDL = TC − HDL − TG ÷ 5 [mg/dL]
LDL = TC − HDL − TG ÷ 2,2 [mmol/L]
Iloraz TG ÷ 5 (w mmol/L TG ÷ 2,2) to szacunkowy cholesterol frakcji VLDL. Wzór zakłada stały stosunek triglicerydów do cholesterolu VLDL; Friedewald i wsp. opisali go na podstawie oznaczeń wykonanych na czczo.
LDL – metoda Martina-Hopkinsa (2013)
LDL = TC − HDL − TG ÷ współczynnik [mg/dL]
LDL = TC − HDL − (TG × 88,57 ÷ współczynnik ÷ 38,67) [mmol/L]
Zamiast stałej 5 stosuje się współczynnik zależny od stężenia TG i cholesterolu nie-HDL. Współczynniki określono w mg/dL, dlatego przy wartościach w mmol/L kalkulator przelicza TG na mg/dL, dzieli przez współczynnik i przelicza otrzymany cholesterol VLDL z powrotem na mmol/L. Kalkulator stosuje pełną tabelę 180 komórek Martina i wsp. (mediany stosunku TG do cholesterolu VLDL w 30 przedziałach TG i 6 przedziałach nie-HDL), podaną niżej. Metodę zweryfikowano dla TG poniżej 400 mg/dL; ostatni wiersz tabeli (TG ≥ 400 mg/dL) daje wynik mniej pewny.
| TG \ nie-HDL | < 100 | 100–129 | 130–159 | 160–189 | 190–219 | ≥ 220 |
|---|---|---|---|---|---|---|
| < 50 | 3,5 | 3,4 | 3,3 | 3,3 | 3,2 | 3,1 |
| 50–56 | 4,0 | 3,9 | 3,7 | 3,6 | 3,6 | 3,4 |
| 57–61 | 4,3 | 4,1 | 4,0 | 3,9 | 3,8 | 3,6 |
| 62–66 | 4,5 | 4,3 | 4,1 | 4,0 | 3,9 | 3,9 |
| 67–71 | 4,7 | 4,4 | 4,3 | 4,2 | 4,1 | 3,9 |
| 72–75 | 4,8 | 4,6 | 4,4 | 4,2 | 4,2 | 4,1 |
| 76–79 | 4,9 | 4,6 | 4,5 | 4,3 | 4,3 | 4,2 |
| 80–83 | 5,0 | 4,8 | 4,6 | 4,4 | 4,3 | 4,2 |
| 84–87 | 5,1 | 4,8 | 4,6 | 4,5 | 4,4 | 4,3 |
| 88–92 | 5,2 | 4,9 | 4,7 | 4,6 | 4,4 | 4,3 |
| 93–96 | 5,3 | 5,0 | 4,8 | 4,7 | 4,5 | 4,4 |
| 97–100 | 5,4 | 5,1 | 4,8 | 4,7 | 4,5 | 4,3 |
| 101–105 | 5,5 | 5,2 | 5,0 | 4,7 | 4,6 | 4,5 |
| 106–110 | 5,6 | 5,3 | 5,0 | 4,8 | 4,6 | 4,5 |
| 111–115 | 5,7 | 5,4 | 5,1 | 4,9 | 4,7 | 4,5 |
| 116–120 | 5,8 | 5,5 | 5,2 | 5,0 | 4,8 | 4,6 |
| 121–126 | 6,0 | 5,5 | 5,3 | 5,0 | 4,8 | 4,6 |
| 127–132 | 6,1 | 5,7 | 5,3 | 5,1 | 4,9 | 4,7 |
| 133–138 | 6,2 | 5,8 | 5,4 | 5,2 | 5,0 | 4,7 |
| 139–146 | 6,3 | 5,9 | 5,6 | 5,3 | 5,0 | 4,8 |
| 147–154 | 6,5 | 6,0 | 5,7 | 5,4 | 5,1 | 4,8 |
| 155–163 | 6,7 | 6,2 | 5,8 | 5,4 | 5,2 | 4,9 |
| 164–173 | 6,8 | 6,3 | 5,9 | 5,5 | 5,3 | 5,0 |
| 174–185 | 7,0 | 6,5 | 6,0 | 5,7 | 5,4 | 5,1 |
| 186–201 | 7,3 | 6,7 | 6,2 | 5,8 | 5,5 | 5,2 |
| 202–220 | 7,6 | 6,9 | 6,4 | 6,0 | 5,6 | 5,3 |
| 221–247 | 8,0 | 7,2 | 6,6 | 6,2 | 5,9 | 5,4 |
| 248–292 | 8,5 | 7,6 | 7,0 | 6,5 | 6,1 | 5,6 |
| 293–399 | 9,5 | 8,3 | 7,5 | 7,0 | 6,5 | 5,9 |
| ≥ 400 | 11,9 | 10,0 | 8,8 | 8,1 | 7,5 | 6,7 |
Cholesterol nie-HDL i wskaźniki
nie-HDL = TC − HDL
wskaźnik Castellego = TC ÷ HDL
AIP = log₁₀(TG ÷ HDL) [oba w mmol/L]
cholesterol resztkowy = TC − HDL − LDL zmierzony
stosunek LDL/HDL = LDL zmierzony ÷ HDL
AIP liczy się ze stężeń molowych: wartości w mg/dL kalkulator przelicza na mmol/L (TG ÷ 88,57, HDL ÷ 38,67). Cholesterol resztkowy i stosunek LDL/HDL wymagają LDL oznaczonego w laboratorium; kalkulator nie liczy ich z LDL szacowanego wzorem.
Przedziały wyników
Cholesterol LDL (ATP III, 2001)
| Przedział | mg/dL | mmol/L |
|---|---|---|
| Optymalny | < 100 | < 2,6 |
| Bliski optymalnego | 100 do < 130 | 2,6 do < 3,4 |
| Granicznie podwyższony | 130 do < 160 | 3,4 do < 4,1 |
| Wysoki | 160 do < 190 | 4,1 do < 4,9 |
| Bardzo wysoki | ≥ 190 | ≥ 4,9 |
Progi w mg/dL to klasyfikacja LDL z raportu ATP III (NCEP); progi w mmol/L to ich zaokrąglone odpowiedniki. Te same przedziały kalkulator stosuje do LDL z obu wzorów.
Cholesterol nie-HDL
| Przedział | mg/dL | mmol/L |
|---|---|---|
| Optymalny | < 130 | < 3,4 |
| Bliski optymalnego | 130 do < 160 | 3,4 do < 4,1 |
| Granicznie podwyższony | 160 do < 190 | 4,1 do < 4,9 |
| Wysoki | 190 do < 220 | 4,9 do < 5,7 |
| Bardzo wysoki | ≥ 220 | ≥ 5,7 |
Progi dla cholesterolu nie-HDL są o 30 mg/dL wyższe niż odpowiednie progi LDL. Źródła nazw i progów tej klasyfikacji nie potwierdzono.
Wskaźnik aterogenności osocza (AIP, Dobiášová 2006)
| AIP | Przedział |
|---|---|
| < 0,1 | Niskie ryzyko sercowo-naczyniowe |
| 0,1–0,24 | Umiarkowane ryzyko sercowo-naczyniowe |
| > 0,24 | Wysokie ryzyko sercowo-naczyniowe |
Dobiášová zaproponowała te przedziały na podstawie AIP obliczonego u 8394 osób z 6 badań populacyjnych i klinicznych: wartości od −0,3 do 0,1 wiązały się z ryzykiem niskim, 0,1–0,24 z umiarkowanym, a powyżej 0,24 z wysokim. Wynik równy 0,24 kalkulator zalicza do przedziału umiarkowanego.
Przedziały orientacyjne
| Wskaźnik | Optymalny | Umiarkowany / graniczny | Wysoki / podwyższony | Bardzo wysoki / wysoki |
|---|---|---|---|---|
| Wskaźnik Castellego (TC/HDL) | < 3,5 | 3,5 do < 5 | 5 do < 6 | ≥ 6 |
| Stosunek LDL/HDL | < 2,5 | 2,5 do < 3,5 | 3,5 do < 4 | ≥ 4 |
| Cholesterol resztkowy, mmol/L (mg/dL) | < 0,6 (23,2) | 0,6 do < 0,8 (23,2–30,9) | 0,8 do < 1,2 (30,9–46,4) | ≥ 1,2 (46,4) |
Dla wskaźnika Castellego kolejne przedziały to: optymalny, umiarkowany, wysoki i bardzo wysoki; tak samo dla stosunku LDL/HDL. Dla cholesterolu resztkowego: optymalny, graniczny, podwyższony i wysoki. Źródła tych przedziałów nie potwierdzono, dlatego kalkulator oznacza je jako orientacyjne. Progi cholesterolu resztkowego w mg/dL to progi w mmol/L pomnożone przez 38,67; przedział wyznacza się z wartości niezaokrąglonej.
Ograniczenia
- Wysokie triglicerydy: przy TG ≥ 400 mg/dL (ok. 4,5 mmol/L) kalkulator oznacza wynik wzoru Friedewalda jako niewiarygodny, a przy TG ≥ 800 mg/dL – oba oszacowania LDL jako mogące być niedokładne. W pracy Martina i wsp. porównanie obu metod z LDL mierzonym bezpośrednio dotyczyło próbek z TG poniżej 400 mg/dL.
- Populacja źródłowa metody Martina-Hopkinsa: 1 350 908 profili lipidowych z USA (lata 2009–2011), w których cholesterol frakcji oznaczano po ultrawirowaniu; tabelę wyprowadzono na 900 605 profilach, a sprawdzono na 450 303.
- Oznaczenie na czczo: Friedewald i wsp. opisali wzór dla stężeń cholesterolu całkowitego, triglicerydów i HDL oznaczonych w osoczu pobranym na czczo.
- LDL szacowany a zmierzony: oba wzory dają oszacowanie. Jeśli podano LDL oznaczony w laboratorium, kalkulator pokazuje go obok i używa go do cholesterolu resztkowego i stosunku LDL/HDL.
- Przedziały: klasyfikacja LDL pochodzi z ATP III, a przedziały AIP z danych czeskich (Dobiášová 2006); źródła przedziałów cholesterolu nie-HDL nie potwierdzono, a przedziały wskaźnika Castellego, stosunku LDL/HDL i cholesterolu resztkowego są orientacyjne. Przedziały opisują same stężenia; 10-letnie ryzyko sercowo-naczyniowe z uwzględnieniem wieku, płci, ciśnienia i palenia szacuje SCORE2.
Źródła
- Friedewald WT, Levy RI, Fredrickson DS. Estimation of the concentration of low-density lipoprotein cholesterol in plasma, without use of the preparative ultracentrifuge. Clin Chem. 1972;18(6):499–502. doi:10.1093/clinchem/18.6.499. PMID 4337382. Wzór Friedewalda.
- Martin SS, Blaha MJ, Elshazly MB, Toth PP, Kwiterovich PO, Blumenthal RS, et al. Comparison of a novel method vs the Friedewald equation for estimating low-density lipoprotein cholesterol levels from the standard lipid profile. JAMA. 2013;310(19):2061–2068. doi:10.1001/jama.2013.280532. PMID 24240933. Metoda Martina-Hopkinsa (zmienny współczynnik TG/VLDL), populacja źródłowa.
- Expert Panel on Detection, Evaluation, and Treatment of High Blood Cholesterol in Adults. Executive Summary of The Third Report of The National Cholesterol Education Program (NCEP) Expert Panel on Detection, Evaluation, And Treatment of High Blood Cholesterol In Adults (Adult Treatment Panel III). JAMA. 2001;285(19):2486–2497. doi:10.1001/jama.285.19.2486. PMID 11368702. Klasyfikacja stężenia cholesterolu LDL (progi 100, 130, 160 i 190 mg/dL).
- Dobiášová M. AIP – atherogenic index of plasma as a significant predictor of cardiovascular risk: from research to practice [artykuł w jęz. czeskim]. Vnitr Lek. 2006;52(1):64–71. PMID 16526201. Definicja AIP i przedziały 0,1 oraz 0,24.