Przejdź do treści

FIB-4

O wskaźniku FIB-4

Definicja i zastosowanie

FIB-4 (Fibrosis-4 Index) to prosty wskaźnik nieinwazyjny do oceny ryzyka zaawansowanego włóknienia wątroby. Wzór opracowali Sterling i wsp. (2006) u pacjentów z koinfekcją HIV/HCV. Progi stosowane w kalkulatorze (≤ 1,30 i ≥ 2,67) wyznaczyli Shah i wsp. (2009) u chorych z niealkoholową stłuszczeniową chorobą wątroby (NAFLD). U osób w wieku 65 lat i starszych kalkulator stosuje dolny próg ≤ 2,0 (McPherson i wsp., 2017); górny próg 2,67 się nie zmienia.

Wzór

FIB-4 = (Wiek [lata] × AST [U/L]) / (Liczba płytek krwi [× 10⁹/L] × √(ALT [U/L]))

Parametry:

  • Wiek – wiek pacjenta w latach
  • AST – aminotransferaza asparaginianowa (U/L)
  • ALT – aminotransferaza alaninowa (U/L)
  • Liczba płytek krwi – w × 10⁹/L (czasami podawana w G/L)

Progi decyzyjne (Shah i wsp., 2009)

Zakres FIB-4 Interpretacja
≤ 1,30 Niskie ryzyko zaawansowanego włóknienia
1,30 < FIB-4 < 2,67 Wynik nieokreślony
≥ 2,67 Wysokie ryzyko zaawansowanego włóknienia

Wiek ≥ 65 lat (McPherson i wsp., 2017): przy standardowym progu 1,30 swoistość dla zaawansowanego włóknienia spadała w tej grupie do 35%. Autorzy wyznaczyli i zwalidowali wyższy dolny próg: FIB-4 ≤ 2,0 oznacza niskie ryzyko, 2,00 < FIB-4 < 2,67 wynik nieokreślony, a górny próg ≥ 2,67 pozostaje bez zmian. Przy progu 2,0 czułość wyniosła 77%, a swoistość 70%. Analogicznie dla NFS dolny próg wynosi u tych osób ≤ 0,12 (czułość 80%, swoistość 70%), a górny 0,676 bez zmian (wynik niejednoznaczny: 0,12 < NFS ≤ 0,676).

Zalecenia PTD 2026 (rozdz. 31, s. 145–146): FIB-4 jest wskazany jako badanie przesiewowe w kierunku włóknienia wątroby w stłuszczeniowej chorobie wątroby związanej z dysfunkcją metaboliczną (MASLD). PTD podaje te same liczby co Shah i wsp., ale z nierównościami ostrymi: FIB-4 < 1,3 – niskie ryzyko włóknienia, > 2,67 – wysokie ryzyko, więc wynik równy 1,30 lub 2,67 jest według PTD pośredni (1,3–2,67). Dolny próg 2,0 dotyczy według PTD osób w wieku powyżej 65 lat, a według McPhersona i wsp. – od 65 lat. Rycina 31.1 w PTD, oparta na wytycznych EASL–EASD–EASO 2024, jako badanie potwierdzające wymienia elastografię przejściową (próg 8,0 kPa) lub inne metody (elastografia MR, elastografia fali poprzecznej, test ELF). NFS, BARD i Hepamet nie są w zaleceniach PTD wymienione.

Dokładność i czułość

Shah i wsp. (2009), 541 dorosłych z NAFLD (biopsja wątroby), zaawansowane włóknienie:

  • AUROC: 0,802
  • FIB-4 ≤ 1,30: wartość predykcyjna ujemna 90%
  • FIB-4 ≥ 2,67: wartość predykcyjna dodatnia 80%
  • Wynik pośredni (1,30 < FIB-4 < 2,67) nie rozstrzyga o obecności zaawansowanego włóknienia

W pracy źródłowej Sterling i wsp. (2006, koinfekcja HIV/HCV) AUROC wyniósł 0,765, a progi 1,45 i 3,25.

Zalety FIB-4

  • Prostota – wymaga tylko 4 parametrów dostępnych w rutynowych badaniach krwi
  • Nieinwazyjność – nie wymaga biopsji ani elastografii
  • Tania metoda – opiera się na standardowych badaniach laboratoryjnych
  • Szybkość – wynik uzyskiwany natychmiast

Ograniczenia FIB-4

  • Wiek pacjenta – FIB-4 słabo sprawdza się u osób w wieku ≤ 35 lat, a w wieku ≥ 65 lat przy progu 1,30 jego swoistość wyraźnie spada, dlatego od 65 lat kalkulator stosuje dolny próg 2,0 (McPherson i wsp., 2017)
  • Wynik nieokreślony – wynik w przedziale 1,30 < FIB-4 < 2,67 (w wieku ≥ 65 lat: 2,00 < FIB-4 < 2,67) nie rozstrzyga o zaawansowanym włóknieniu

Porównanie z innymi wskaźnikami

Wskaźnik Parametry Zastosowanie
FIB-4 Wiek, AST, ALT, liczba płytek krwi Koinfekcja HIV/HCV (wzór), NAFLD (progi 1,30/2,67; w wieku ≥ 65 lat 2,0/2,67)
APRI AST, liczba płytek krwi Marskość wątroby, WZW C
AAR (AST/ALT) Iloraz AST/ALT Alkoholowa choroba wątroby, marskość (wskaźnik De Ritisa)
Elastografia przejściowa Ultradźwięki (aparat) Nieinwazyjny pomiar sztywności wątroby (włóknienie)

Hepamet Fibrosis Score

Definicja i zastosowanie

Hepamet to wskaźnik oceny ryzyka zaawansowanego włóknienia wątroby (F3–F4) oparty na zmiennych kategorialnych. W pracy źródłowej (Ampuero i wsp., 2020) wynik nie zależał od wieku, BMI, zwiększonej aktywności aminotransferaz ani obecności cukrzycy.

Zmienne

Wiek, płeć, cukrzyca, AST, albumina, liczba płytek krwi, HOMA-IR (u osób bez cukrzycy).

Progi interpretacyjne

Wynik Hepamet Interpretacja
< 0,12 Niskie ryzyko zaawansowanego włóknienia
0,12–0,47 Ryzyko pośrednie
> 0,47 Wysokie ryzyko zaawansowanego włóknienia

Interpretacja kliniczna

FIB-4 ≤ 1,30, w wieku ≥ 65 lat ≤ 2,0 (niskie ryzyko)

Wskaźnik sugeruje niskie ryzyko zaawansowanego włóknienia. W pracy Shah i wsp. (2009) wynik ≤ 1,30 miał wartość predykcyjną ujemną 90%.

1,30 < FIB-4 < 2,67, w wieku ≥ 65 lat 2,00 < FIB-4 < 2,67 (wynik nieokreślony)

Wynik między progami: sam FIB-4 nie wyklucza ani nie potwierdza zaawansowanego włóknienia.

FIB-4 ≥ 2,67 (wysokie ryzyko)

Wskaźnik sugeruje wysokie ryzyko zaawansowanego włóknienia. W pracy Shah i wsp. (2009) wynik ≥ 2,67 miał wartość predykcyjną dodatnią 80%.

Uwagi praktyczne

  • Jednostki: Liczba płytek krwi może być podawana w × 10⁹/L, G/L lub tys./µL. Przeliczenie: 1 × 10⁹/L = 1 G/L = 1 tys./µL.
  • Wiek pacjenta: FIB-4 i NFS opracowano głównie u osób w wieku 35–65 lat. U osób w wieku ≤ 35 lat słabo odróżniają zaawansowane włóknienie, a w wieku ≥ 65 lat przy standardowych progach dają wiele wyników fałszywie dodatnich (McPherson i wsp., 2017). Dlatego od 65 lat kalkulator stosuje dolne progi z tej pracy: FIB-4 ≤ 2,0 i NFS ≤ 0,12.
  • Nie zastępuje biopsji: Sam wynik FIB-4 nie może potwierdzić włóknienia ani marskości. Punktem odniesienia w pracach Shah i wsp. (2009) oraz McPherson i wsp. (2017) była biopsja wątroby.

Często zadawane pytania

Co oznacza wynik FIB-4?
Według progów Shah i wsp. (2009) dla NAFLD wynik ≤ 1,30 oznacza niskie ryzyko zaawansowanego włóknienia (wartość predykcyjna ujemna 90%), a ≥ 2,67 – wysokie ryzyko (wartość predykcyjna dodatnia 80%). Wynik między progami jest nieokreślony: sam FIB-4 nie wyklucza ani nie potwierdza zaawansowanego włóknienia. Zalecenia PTD 2026 wskazują FIB-4 jako badanie przesiewowe w MASLD z tymi samymi progami liczbowymi, ale zapisanymi jako < 1,3 i > 2,67, z dolnym progiem 2,0 powyżej 65. roku życia.
Dlaczego od 65 lat kalkulator stosuje inny dolny próg?
McPherson i wsp. (2017) wykazali, że u osób w wieku 65 lat i starszych przy progu 1,30 swoistość dla zaawansowanego włóknienia spadała do 35%. Autorzy wyznaczyli dla tej grupy dolny próg 2,0 (czułość 77%, swoistość 70%); górny próg 2,67 się nie zmienia. Analogicznie dolny próg NFS wynosi u tych osób 0,12.
Jak oblicza się FIB-4?
FIB-4 = (wiek [lata] × AST [U/L]) / (liczba płytek krwi [× 10⁹/L] × √ALT [U/L]). Wzór opracowali Sterling i wsp. (2006) u osób z koinfekcją HIV i HCV, z progami 1,45 i 3,25; progi 1,30 i 2,67 stosowane w kalkulatorze wyznaczono później u chorych z NAFLD.
Czym jest Hepamet Fibrosis Score?
To wskaźnik oceny ryzyka zaawansowanego włóknienia wątroby (F3–F4) oparty na wieku, płci, cukrzycy, AST, albuminie, liczbie płytek krwi i HOMA-IR (u osób bez cukrzycy). Wynik poniżej 0,12 oznacza niskie ryzyko, 0,12–0,47 – ryzyko pośrednie, a powyżej 0,47 – wysokie ryzyko zaawansowanego włóknienia.

Źródła

Krajowym punktem odniesienia są aktualne zalecenia PTD (Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego); poniższe publikacje międzynarodowe pełnią rolę uzupełniającą.