Przejdź do treści

Lipoproteina(a) – Lp(a)

O lipoproteinie(a)

Czym jest Lp(a)

Lipoproteina(a) to cząstka podobna do LDL, w której apolipoproteina B jest połączona z apolipoproteiną(a). Według konsensusu EAS 2022 stężenie Lp(a) w ponad 90% zależy od zmienności genetycznej. Zalecenia PTD 2026 (rozdz. 14, s. 63) przewidują rozważenie oznaczenia Lp(a) co najmniej raz w życiu u każdego dorosłego pacjenta, a stężenie powyżej progu określają jako czynnik zwiększający ryzyko sercowo-naczyniowe – tym silniej, im wyższe stężenie.

Przedziały wyniku (PTD 2026, s. 63)

mg/dL nmol/L Przedział
≤ 50 ≤ 105 Brak przekroczenia progu
> 50 > 105 Czynnik zwiększający ryzyko sercowo-naczyniowe; ryzyko rośnie wraz ze stężeniem
> 180 > 430 Bardzo wysokie stężenie – ryzyko porównywalne z rodzinną hipercholesterolemią

PTD formułuje oba progi jako „powyżej” (>), więc wynik równy progowi (np. 50 mg/dL albo 430 nmol/L) należy do niższego przedziału. Przedziały opisują samo stężenie; nie są oszacowaniem ryzyka sercowo-naczyniowego.

Dlaczego kalkulator nie przelicza jednostek

Laboratoria podają Lp(a) w mg/dL (masa cząstek) albo w nmol/L (liczba cząstek). Cząstki różnią się wielkością apolipoproteiny(a) (izoformą), więc nie ma jednego przelicznika: pary progów z PTD dają różne współczynniki (105 ÷ 50 = 2,1, a 430 ÷ 180 ≈ 2,4). Konsensus EAS 2022 nie zaleca przeliczania standardowym współczynnikiem, bo metody oznaczania znacznie się różnią. Dlatego kalkulator ma osobne progi dla każdej jednostki, a przełącznik jednostki nie zmienia wpisanej liczby – trzeba wybrać jednostkę podaną w wyniku laboratorium.

Wskazania do oznaczenia według PTD 2026

Ponadto PTD wymienia osoby, u których przewiduje rozważenie oznaczenia:

  • z przedwczesną chorobą sercowo-naczyniową (zawał serca, udar niedokrwienny mózgu),
  • ze stenozą aortalną,
  • z rodzinną hipercholesterolemią,
  • z ryzykiem sercowo-naczyniowym na granicy umiarkowanego i wysokiego – w celu doprecyzowania ryzyka.

PTD wskazuje też kalkulator ryzyka uwzględniający Lp(a) dostępny pod adresem www.lpaclinicalguidance.com. Ten kalkulator nie odtwarza tamtego narzędzia.

Porównanie z konsensusem EAS 2022

Konsensus Europejskiego Towarzystwa Miażdżycowego (EAS, Kronenberg i wsp., 2022) podaje ten sam próg bardzo wysokiego stężenia (> 180 mg/dL albo > 430 nmol/L; ryzyko w ciągu życia jak w nieleczonej heterozygotycznej rodzinnej hipercholesterolemii) i ten sam próg 50 mg/dL. Różni się w dwóch punktach: próg „włączający” w jednostkach molowych to w nim 125 nmol/L (nie 105 nmol/L jak w PTD), a między 30 a 50 mg/dL (75–125 nmol/L) wyróżnia strefę szarą; wynik poniżej 30 mg/dL (75 nmol/L) traktuje jako „wykluczający” ryzyko związane z Lp(a). Zalecenia PTD strefy szarej nie wyróżniają, dlatego kalkulator stosuje przedziały PTD. Przykład: 110 nmol/L przekracza próg PTD, a według EAS 2022 mieści się w strefie szarej.

Ograniczenia

  • Brak oceny ryzyka: kalkulator nie szacuje bezwzględnego ryzyka sercowo-naczyniowego. Wynik przedstawia samo stężenie Lp(a) na tle progów PTD; 10-letnie ryzyko z uwzględnieniem wieku, płci, ciśnienia, lipidów i palenia szacują SCORE2 i SCORE2-Diabetes, które Lp(a) nie uwzględniają.
  • Jednostki: wynik w mg/dL i w nmol/L nie są wzajemnie przeliczalne; przy błędnie wybranej jednostce przedział będzie nieprawidłowy. Wartości powyżej 300 mg/dL lub 750 nmol/L – górnej granicy zakresu stężeń podanego w konsensusie EAS 2022 – kalkulator oznacza ostrzeżeniem o nietypowo wysokim wyniku (konwencja serwisu, nie próg kliniczny).
  • Ciągły związek z ryzykiem: według PTD ryzyko rośnie wraz ze stężeniem Lp(a); według EAS 2022 wzrasta ono w sposób ciągły, już poniżej opisywanych progów. Progi są więc praktycznym podziałem, a nie granicą między brakiem ryzyka a ryzykiem.

Często zadawane pytania

Jakie stężenie Lp(a) przekracza próg według PTD 2026?
Według zaleceń PTD 2026 (s. 63) Lp(a) powyżej 50 mg/dL (105 nmol/L) jest u dorosłych czynnikiem zwiększającym ryzyko sercowo-naczyniowe, a ryzyko rośnie wraz ze stężeniem. Powyżej 180 mg/dL (430 nmol/L) ryzyko sercowo-naczyniowe jest porównywalne z obserwowanym w rodzinnej hipercholesterolemii. Wynik równy progowi należy do niższego przedziału.
Dlaczego nie można przeliczyć Lp(a) z mg/dL na nmol/L?
mg/dL opisuje masę cząstek, a nmol/L ich liczbę. Cząstki Lp(a) mają różną wielkość zależnie od izoformy apolipoproteiny(a), więc nie ma jednego przelicznika – pary progów z PTD dają współczynniki 2,1 (105 ÷ 50) i ok. 2,4 (430 ÷ 180). Konsensus EAS 2022 nie zaleca przeliczania standardowym współczynnikiem. Dlatego kalkulator ma osobne progi dla każdej jednostki i trzeba wybrać jednostkę z wyniku laboratorium.
Czym różnią się progi PTD 2026 od konsensusu EAS 2022?
Oba dokumenty podają próg bardzo wysokiego stężenia powyżej 180 mg/dL (430 nmol/L) i próg 50 mg/dL. Konsensus EAS 2022 w jednostkach molowych przyjmuje jednak 125 nmol/L zamiast 105 nmol/L, a wyniki 30–50 mg/dL (75–125 nmol/L) zalicza do strefy szarej. Zalecenia PTD 2026 strefy szarej nie wyróżniają; kalkulator stosuje przedziały PTD.
Kiedy według PTD oznacza się Lp(a)?
PTD 2026 przewiduje rozważenie oznaczenia co najmniej raz w życiu u każdego dorosłego pacjenta, a ponadto wymienia (również jako wskazania do rozważenia oznaczenia) osoby z przedwczesną chorobą sercowo-naczyniową (zawał serca, udar niedokrwienny mózgu), ze stenozą aortalną, z rodzinną hipercholesterolemią oraz osoby na granicy umiarkowanego i wysokiego ryzyka sercowo-naczyniowego, u których wynik pozwala doprecyzować ryzyko.

Źródła

Krajowym punktem odniesienia są aktualne zalecenia PTD (Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego); konsensus EAS 2022 służy do porównania.