Konwersje jednostek
Glukoza
Masa molowa glukozy wynosi 180.16 g/mol.
mmol/L = mg/dL ÷ 18.0182
mg/dL = mmol/L × 18.0182
Insulina
Wg standardu WHO 1 IU insuliny = 6 nmol. Przy masie molowej insuliny ~5808 Da, przelicznik wynosi 1 µU/mL = 6.945 pmol/L.
pmol/L = µU/mL × 6.945
µU/mL = pmol/L ÷ 6.945
Uwaga: różne laboratoria mogą stosować nieco inne współczynniki (6.0–7.0).
HbA1c
Konwersja między jednostkami NGSP (%) a IFCC (mmol/mol) wg oficjalnej standaryzacji.
mmol/mol = (% - 2.15) × 10.929
% = (mmol/mol ÷ 10.929) + 2.15
| NGSP (%) | IFCC (mmol/mol) | Znaczenie kliniczne |
|---|---|---|
| < 5.7% | < 39 | Norma |
| 5.7 – 6.4% | 39 – 47 | Stan przedcukrzycowy |
| ≥ 6.5% | ≥ 48 | Próg diagnostyczny cukrzycy |
Cholesterol
Masa molowa cholesterolu wynosi 386.65 g/mol.
mmol/L = mg/dL ÷ 38.67
mg/dL = mmol/L × 38.67
Triglicerydy
Średnia masa molowa triglicerydów wynosi ~885.7 g/mol.
mmol/L = mg/dL ÷ 88.57
mg/dL = mmol/L × 88.57
Kreatynina
Masa molowa kreatyniny wynosi 113.12 g/mol.
µmol/L = mg/dL × 88.4
mg/dL = µmol/L ÷ 88.4
Kwas moczowy
Masa molowa kwasu moczowego wynosi 168.11 g/mol.
µmol/L = mg/dL × 59.48
mg/dL = µmol/L ÷ 59.48
Albumina
Prosta konwersja jednostek objętości.
g/L = g/dL × 10
g/dL = g/L ÷ 10
Obliczenia lipidowe
LDL-cholesterol – wzór Friedewalda
Klasyczna metoda obliczania cholesterolu LDL na podstawie profilu lipidowego, opublikowana w 1972 roku.
LDL = TC - HDL - (TG ÷ 5) [mg/dL]
LDL = TC - HDL - (TG ÷ 2.2) [mmol/L]
Ograniczenie: Formuła niedokładna gdy TG ≥ 400 mg/dL (4.5 mmol/L) lub przy bardzo niskim LDL. Nie stosować u pacjentów po posiłku.
| Kategoria | mg/dL | mmol/L |
|---|---|---|
| Optymalny | < 100 | < 2.6 |
| Zbliżony do optymalnego | 100 – 129 | 2.6 – 3.3 |
| Graniczny | 130 – 159 | 3.4 – 4.0 |
| Wysoki | 160 – 189 | 4.1 – 4.9 |
| Bardzo wysoki | ≥ 190 | ≥ 4.9 |
LDL-cholesterol – metoda Martin-Hopkins
Dokładniejsza metoda obliczania LDL opublikowana w 2013 roku (JAMA). Zamiast stałego współczynnika 5, używa zmiennego współczynnika dobranego z tabeli 180-komórkowej na podstawie poziomów TG i non-HDL.
LDL = TC - HDL - (TG ÷ współczynnik)
Współczynnik: 3.0 – 8.1 (zależny od TG i non-HDL)
Zalety metody Martin-Hopkins:
- • Dokładny przy każdym poziomie TG (w tym >400 mg/dL)
- • Dokładniejszy przy niskim LDL (<70 mg/dL)
- • Oparty na analizie >1 miliona profili lipidowych
- • Zalecany przez wytyczne AHA/ACC
Non-HDL cholesterol
Prostsza alternatywa dla LDL, obejmująca wszystkie aterogenne lipoproteiny (LDL + VLDL + IDL). Dokładny przy każdym poziomie TG.
Non-HDL = TC - HDL
Cel terapeutyczny: Non-HDL = cel LDL + 30 mg/dL (0.8 mmol/L)
| Kategoria | mg/dL | mmol/L |
|---|---|---|
| Optymalny | < 130 | < 3.4 |
| Graniczny | 130 – 159 | 3.4 – 4.1 |
| Wysoki | 160 – 189 | 4.1 – 4.9 |
| Bardzo wysoki | ≥ 190 | ≥ 4.9 |
TC/HDL (Castelli Risk Index I)
Prosty wskaźnik ryzyka sercowo-naczyniowego opracowany na podstawie badania Framingham Heart Study (Castelli, 1984). Uwzględnia ochronną rolę HDL.
TC/HDL = Cholesterol całkowity ÷ HDL
Stosunek niezależny od jednostek
| TC/HDL | Ryzyko |
|---|---|
| < 3.5 | Niskie ryzyko |
| 3.5 – 4.9 | Umiarkowane ryzyko |
| 5.0 – 6.0 | Podwyższone ryzyko |
| > 6.0 | Wysokie ryzyko |
AIP (Atherogenic Index of Plasma)
Silny predyktor ryzyka sercowo-naczyniowego oparty na logarytmicznym stosunku triglicerydów do HDL. Koreluje z wielkością cząsteczek LDL – wyższe wartości wskazują na mniejsze, gęstsze (bardziej aterogenne) cząsteczki LDL.
AIP = log₁₀(TG / HDL)
Wartości TG i HDL w mmol/L. Automatyczna konwersja z mg/dL.
| AIP | Ryzyko sercowo-naczyniowe |
|---|---|
| < 0.11 | Niskie (duże, mniej aterogenne LDL) |
| 0.11 – 0.21 | Umiarkowane |
| > 0.21 | Wysokie (małe, gęste LDL) |
Ujemne wartości AIP wskazują na korzystny profil lipoprotein (duże, mniej aterogenne cząsteczki LDL).
Źródła
- WHO International Standard for Insulin (1 IU = 6 nmol). 1987. Standard międzynarodowy dla insuliny
- IFCC Working Group on HbA1c Standardization. IFCC Reference System for Measurement of Hemoglobin A1c. Clinical Chemistry 2007;53(4):575–574. Standaryzacja HbA1c IFCC vs NGSP
- Friedewald WT, Levy RI, Fredrickson DS. Estimation of the concentration of low-density lipoprotein cholesterol in plasma without use of the preparative ultracentrifuge. Clin Chem 1972;18(6):499–502. Oryginalna publikacja wzoru Friedewalda dla LDL
- Martin SS, Blaha MJ, Elshazly MB, et al. Comparison of a Novel Method vs the Friedewald Equation for Estimating Low-Density Lipoprotein Cholesterol Levels. JAMA 2013;310(19):2061–2068. Metoda Martin-Hopkins obliczania LDL
- Grundy SM, Stone NJ, Bailey AL, et al. 2018 AHA/ACC Guideline on the Management of Blood Cholesterol. Circulation 2019;139:e1082–e1143. Wytyczne ACC/AHA dotyczące cholesterolu i Non-HDL
- Castelli WP. Cholesterol and lipids in the risk of coronary artery disease – the Framingham Heart Study. Can J Cardiol 1988;4 Suppl A:5A–10A. Wskaźnik TC/HDL jako predyktor ryzyka sercowo-naczyniowego
- Dobiášová M, Frohlich J. The plasma parameter log(TG/HDL-C) as an atherogenic index: correlation with lipoprotein particle size. Clin Biochem 2001;34:583–588. Atherogenic Index of Plasma (AIP)
- NCEP Expert Panel. Third Report on Detection, Evaluation, and Treatment of High Blood Cholesterol in Adults (ATP III). 2002. Kategorie interpretacji LDL i Non-HDL (NCEP ATP III)
- KDIGO. Clinical Practice Guideline for the Evaluation and Management of Chronic Kidney Disease. 2024. Wytyczne dotyczące kreatyniny
- American Diabetes Association. Standards of Medical Care in Diabetes 2024. Wytyczne ADA – progi diagnostyczne HbA1c i glukozy