Przejdź do treści

O wskaźnikach androgenów

FAI (Free Androgen Index)

Wskaźnik wolnych androgenów (FAI) jest prostym obliczeniem stosunku testosteronu całkowitego do SHBG. FAI > 5 u kobiet sugeruje hiperandrogenizm i jest często stosowany w diagnostyce zespołu policystycznych jajników (PCOS). U mężczyzn interpretacja wymaga osobnych zakresów referencyjnych.

Wzór:

FAI = (Testosteron całkowity [nmol/L] / SHBG [nmol/L]) × 100

Próg dla kobiet: FAI > 5 sugeruje hiperandrogenizm

Testosteron biodostępny (Vermeulen)

Obliczenie testosteronu biodostępnego metodą Vermeulen uwzględnia wiązanie testosteronu z SHBG i albuminą. Testosteron biodostępny obejmuje frakcję wolną oraz związaną z albuminą i jest uznawany za bardziej klinicznie użyteczny niż pomiar samego testosteronu całkowitego, szczególnie u osób z nieprawidłowym stężeniem SHBG.

Metoda:

Obliczenia oparte na stałych asocjacji testosteronu z SHBG (Ka = 1,0 × 10⁹ M⁻¹) oraz albuminą (Ka = 4,06 × 10⁴ M⁻¹). Uwzględnia również udział DHT w wiązaniu z SHBG.

Vermeulen A et al. (1999) - J Clin Endocrinol Metab

Test klomifenowy (CCT)

Test stymulacji klomifenem (Clomiphene Citrate Challenge Test) służy do oceny funkcji osi podwzgórze-przysadka-gonady. Prawidłowa odpowiedź to co najmniej dwukrotny wzrost testosteronu po podaniu klomifenu (50-100 mg przez 5-7 dni). Stosowany głównie u mężczyzn do różnicowania hipogonadyzmu pierwotnego od wtórnego.

Interpretacja:

• Prawidłowa odpowiedź: wzrost testosteronu ≥ 100% (mnożnik ≥ 2,0)
• Nieprawidłowa odpowiedź: wzrost < 100% sugeruje dysfunkcję osi podwzgórze-przysadka

Guay AT et al. (2003) - Int J Impot Res

Zastosowanie kliniczne

  • Diagnostyka zespołu policystycznych jajników (PCOS)
  • Ocena hiperandrogenizmu u kobiet
  • Ocena hipogonadyzmu u mężczyzn
  • Różnicowanie pierwotnych i wtórnych zaburzeń androgenów
  • Monitorowanie terapii hormonalnej

Ograniczenia

  • FAI nie uwzględnia wiązania z albuminą - może być mniej dokładny niż testosteron wolny
  • Metoda Vermeulen opiera się na założeniach dotyczących stałych wiązania - bardzo niskie SHBG (< 0,1 nmol/L) może prowadzić do błędnych wyników
  • CCT wymaga prawidłowego protokołu dawkowania i czasu pobierania próbek
  • Zakresy referencyjne mogą się różnić między laboratoriami i metodami analitycznymi
  • Wyniki należy interpretować w kontekście obrazu klinicznego i innych badań hormonalnych

Źródła: